13-1

Ardżuna rzekł: O mój drogi Kryszno, pragnę dowiedzieć się o materii i Duchu, ciele i duszy, wiedzy i celu wiedzy.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Ardżuna wyraża swoje pragnienie poznania podstawowych pojęć, które są niezbędne na ścieżce duchowej. Chce zrozumieć pojęcia materii i Ducha, ciała i duszy, wiedzy i celu wiedzy, które są niezbędne do zrozumienia własnej prawdziwej natury i relacji z Boskością.

13-2

Najwyższy Pan rzekł: To ciało, o synu Kunti, nazywane jest polem, a ten, kto zna to pole, nazywany jest znającym pole.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna podaje definicje ciała jako pola i duszy jako znającego pole. Ciało jest polem działania, a dusza jest tą, która jest świadoma tego pola i tego, co się w nim dzieje.

13-3

O, potomku Bharaty, wiedz, że Ja również jestem znawcą we wszystkich ciałach, a wiedza to zrozumienie tego ciała i jego znawcy. Takie jest Moje zdanie.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna objawia, że jest Najwyższym Znawcą, który przebywa we wszystkich ciałach. Jest On świadomy nie tylko indywidualnej duszy, ale także Najwyższej Duszy, która towarzyszy każdej żywej istocie jako świadek i dawca pozwoleń. Podkreśla, że prawdziwa wiedza to zrozumienie ciała i jego znawcy – zarówno indywidualnej duszy, jak i Najwyższej Duszy.

13-4

Teraz proszę, wysłuchaj Mojego krótkiego wyjaśnienia o tym polu działania i o tym, jak jest ono zbudowane, jakie są jego przemiany, skąd się wywodzi, kim jest znawca tego pola i jaki jest jego wpływ.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wzywa Ardżunę do wysłuchania Jego wyjaśnienia o polu działania (ciele), jego budowie, przemianach, pochodzeniu, a także o znawcy pola (duszy) i jego wpływie. To wyjaśnienie pomoże Ardżunie lepiej zrozumieć wzajemne oddziaływanie materii i ducha.

13-5

Tę wiedzę o polu działania i znawcy działania opisali różni mędrcy w różnych pismach wedyjskich. Jest ona szczególnie wyjaśniona w Wedanta-sutrze, gdzie przyczyny i skutki są w pełni uzasadnione.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wskazuje, że wiedza o polu działania i jego znawcy nie jest niczym nowym, ale znajduje się w różnych pismach wedyjskich, opisana przez starożytnych mędrców. Szczególnie podkreśla Wedanta-sutrę, gdzie ten temat jest szczegółowo omówiony, logicznie uzasadniając przyczyny i skutki.

13-6

Pięć żywiołów materialnych, fałszywe ego, inteligencja, nieobjawione, dziesięć zmysłów i umysł, pięć obiektów zmysłów.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna zaczyna wyliczać składniki pola, czyli ciała. Pięć żywiołów materialnych to ziemia, woda, ogień, powietrze i eter – przestrzeń, w której objawiają się pozostałe elementy. Fałszywe ego to błędne wyobrażenie o sobie jako ciele. Inteligencja to zdolność myślenia i analizowania. Nieobjawione to subtelna materia, z której wszystko powstaje. Dziesięć zmysłów obejmuje pięć zmysłów poznawczych (wzrok, słuch, węch, smak, dotyk) i pięć zmysłów działania (mowa, chwytanie, chodzenie, wydalanie i prokreacja). Umysł to wewnętrzny instrument, który przetwarza informacje. Pięć obiektów zmysłów to dźwięk, dotyk, forma, smak i zapach.

13-7

Pragnienie, nienawiść, szczęście, cierpienie, całe ciało, oznaki życia i przekonanie – to wszystko razem jest uważane za pole działania i jego przemiany.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna kontynuuje opisywanie przejawów pola działania, czyli ciała. Pragnienie i nienawiść, szczęście i cierpienie to emocje, które powstają w ciele. Całe ciało jest przejawem pola, które obejmuje zarówno elementy grube, jak i subtelne. Oznaki życia to funkcje ciała, które podtrzymują życie. Przekonanie to głęboko zakorzenione przekonania, które kierują działaniem. Wszystkie te przejawy podlegają przemianom i są częścią pola działania.

13-8

Pokora, prostota, powstrzymywanie się od przemocy, tolerancja, uczciwość, służba prawdziwemu mistrzowi duchowemu, czystość, stałość i samokontrola.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna zaczyna wyliczać cechy, które są niezbędne do zdobycia prawdziwej wiedzy i uwolnienia się od ograniczeń pola działania. Pokora oznacza zmniejszenie swojego ego. Prostota oznacza rezygnację z zawiłości i udawania. Powstrzymywanie się od przemocy oznacza nieszkodzenie innym, ani fizycznie, ani emocjonalnie. Tolerancja oznacza zdolność znoszenia trudności i niewygód. Uczciwość oznacza bycie prawdomównym w słowach i czynach. Służenie prawdziwemu mistrzowi duchowemu jest niezbędne do uzyskania właściwego przewodnictwa na ścieżce duchowej. Czystość dotyczy zarówno czystości zewnętrznej, jak i wewnętrznej. Stałość oznacza mocne trzymanie się zasad duchowych. Samokontrola oznacza zdolność kontrolowania swoich pragnień i impulsów.

13-9

Odrzucenie obiektów przyjemności zmysłowej, uwolnienie się od fałszywego ego i zrozumienie zła, które tkwi w narodzinach, śmierci, starości i chorobach.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna kontynuuje wyliczanie cech, które pomagają uwolnić się od przywiązania do materialnego świata. Odrzucenie obiektów przyjemności zmysłowej oznacza nieuleganie nadmiernym pragnieniom. Uwolnienie się od fałszywego ego oznacza zrozumienie, że nie jesteśmy ciałem, ale wieczną duszą. Zrozumienie zła, które tkwi w narodzinach, śmierci, starości i chorobach, pomaga zrozumieć cierpienie natury materialnej egzystencji i motywuje do poszukiwania duchowego schronienia.

13-10

Nieprzywiązywanie się do dzieci, żony, domu i reszty, równy umysł w obecności tego, co pożądane i niepożądane.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna podkreśla potrzebę uwolnienia się od nadmiernego przywiązania do rodziny i mienia, a także zachowania zrównoważonego umysłu zarówno w sprzyjających, jak i niesprzyjających okolicznościach. Nie oznacza to, że należy porzucić rodzinę lub ignorować obowiązki, ale uwolnić się od zależności emocjonalnej i rozwinąć wewnętrzny pokój.

13-11

Stała i czysta służba oddania dla Mnie, przebywanie na odludziu, odizolowanie od tłumów ludzi.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna mówi o stałej i czystej służbie oddania jako ważnej praktyce na ścieżce duchowej. Przebywanie w miejscach odosobnionych i odizolowanie od tłumów ludzi pomaga skoncentrować się na praktyce duchowej i uniknąć niepotrzebnych zakłóceń. Nie oznacza to całkowitej izolacji od społeczeństwa, ale świadomy wybór środowiska sprzyjającego duchowemu wzrostowi.

13-12

Uświadomienie sobie znaczenia samopoznania i filozoficzne poszukiwanie Absolutnej Prawdy – to wszystko ogłaszam wiedzą, a wszystko, co od niej odbiega, niewiedzą.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna podsumowuje wyżej wymienione cechy i zasady, uznając je za prawdziwą wiedzę. Uświadomienie sobie znaczenia samopoznania i poszukiwanie Absolutnej Prawdy są kamieniami węgielnymi duchowego wzrostu. Wszystko, co odbiega od tych zasad, jest niewiedzą, która utrudnia duchowy postęp. Ta wiedza pomaga człowiekowi uwolnić się od ograniczeń materialnego świata i zbliżyć się do Boskości.

13-13

Teraz wyjaśnię ci, co należy wiedzieć, a znając to, poznasz wieczność. Nazywa się to Najwyższą Prawdą, która nie ma początku i jest podporządkowana Mnie. Znajduje się ona poza przyczynami i skutkami tego materialnego świata.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wyznacza przejście do wyjaśnienia Najwyższej Prawdy, czyli Boskości. Ta Prawda jest wieczna, bez początku i znajduje się poza prawami przyczyn i skutków, które działają w materialnym świecie. Jest podporządkowana Jemu jako Najwyższemu Panu wszystkiego.

13-14

Wszędzie są Jego ręce i nogi, Jego oczy, głowy i twarze, i wszędzie ma uszy. W ten sposób Najwyższa Dusza przenika wszystko.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna obrazowo opisuje wszechobecność Najwyższej Duszy. Chociaż Boskość nie ma materialnego ciała, Jego obecność i wpływ są odczuwalne wszędzie. Jest On źródłem i podtrzymującym wszystkiego, co istnieje, a Jego świadomość przenika całe stworzenie.

13-15

Najwyższa Dusza jest pierwotnym źródłem wszystkich zmysłów, a jednak sama jest bez zmysłów. Jest On nieprzywiązany, mimo że jest podtrzymującym wszystkie byty. Jest transcendentny wobec cech materialnej natury, a jednocześnie jest władcą wszystkich tych cech.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna kontynuuje wyjaśnianie transcendentnej natury Najwyższej Duszy. Jest On pierwotnym źródłem wszystkich zmysłów, mimo że sam nie ma materialnych narządów zmysłów. Jest On nieprzywiązany do niczego, ale jednocześnie podtrzymuje istnienie wszystkich bytów. Jest On ponad cechami natury materialnej (dobrocią, pasją i ciemnotą), ale jednocześnie jest władcą tych cech i zarządza nimi.

13-16

Najwyższa Prawda znajduje się na zewnątrz i wewnątrz wszystkich istot, ruchomych i nieruchomych. Ponieważ jest subtelna, nie można jej zrozumieć materialnymi zmysłami. Choć jest bardzo daleko, jest też blisko wszystkich.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna podkreśla wszechogarniającą obecność Najwyższej Prawdy – zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz wszystkich istot, ruchomych i nieruchomych. Jest ona tak subtelna, że nie można jej uchwycić materialnymi zmysłami. Chociaż Najwyższa Prawda może wydawać się odległa i nieosiągalna, jest też bardzo bliska, ponieważ znajduje się w sercu każdego.

13-17

Chociaż Najwyższa Dusza wydaje się być podzielona między wszystkie byty, nigdy nie jest podzielona. Jest jedną całością. Chociaż jest podtrzymującym wszystkie żywe istoty, należy zrozumieć, że wszystko pożera i wszystko stwarza.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wyjaśnia, że chociaż Najwyższa Dusza może wydawać się podzielona, ponieważ znajduje się w każdej żywej istocie, w rzeczywistości jest jedną całością i niepodzielna. Jest Ona podtrzymującą wszystkie byty, ale jednocześnie jest też stwórcą i niszczycielem, który wszystko pochłania w sobie. Ten werset podkreśla jedność Boskości i jej wszechogarniającą naturę.

13-18

Jest źródłem światła wszystkich ciał świetlistych. Jest ponad ciemnością materii i jest nieobjawiony. Jest wiedzą, jest przedmiotem wiedzy i jest celem wiedzy. Mieszka w sercu każdego.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna opisuje Najwyższą Duszę jako źródło światła wszystkiego, co istnieje, która znajduje się poza ciemnością materii. Jest Ona nieobjawiona i transcendentna. Jest zarówno wiedzą, jak i przedmiotem wiedzy, i celem wiedzy, i mieszka w sercu każdego jako centrum i przewodnik wszystkiego, co istnieje.

13-19

W ten sposób pokrótce wyjaśniłem ci pole działania (ciało), wiedzę i przedmiot wiedzy. Tylko Moi wierni słudzy mogą to w pełni zrozumieć i w ten sposób osiągnąć Moją esencję.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna podsumowuje poprzednie wyjaśnienie dotyczące ciała, wiedzy i przedmiotu wiedzy. Tylko Jego wierni słudzy, którzy poświęcili się Jemu, mogą w pełni zrozumieć te nauki i w ten sposób osiągnąć Jego boską esencję.

13-20

Należy wiedzieć, że materia i żywe istoty nie mają początku. Ich przemiany i materialne właściwości wynikają z materii.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wyjaśnia, że zarówno materia, jak i żywe istoty (dusze) są wieczne i bez początku. Wszystkie przemiany i właściwości, które widzimy w materialnym świecie, wynikają z interakcji materii, a nie z duszy.

13-21

Mówi się, że natura jest źródłem wszystkich przyczyn i skutków materialnych, ale żywa istota jest przyczyną różnych cierpień i przyjemności na tym świecie.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wyjaśnia rolę natury i żywej istoty w materialnym świecie. Natura jest źródłem wszystkich materialnych przyczyn i skutków, tworzy ciała i okoliczności. Żywa istota, przebywając w tym materialnym środowisku, doświadcza różnych cierpień i przyjemności w zależności od swojej interakcji z naturą i jej cechami.

13-22

W ten sposób żywa istota w naturze materialnej podąża drogami życia, rozkoszując się trzema cechami natury materialnej. Dzieje się tak dlatego, że styka się z materią. W ten sposób doświadcza dobra i zła w różnych formach istnienia.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna kontynuuje wyjaśnianie doświadczenia żywej istoty w materialnym świecie. Żywa istota korzysta z wpływu trzech cech natury materialnej, a ten kontakt z materią decyduje o tym, że żywa istota rodzi się w różnych formach istnienia, doświadczając zarówno dobra, jak i zła.

13-23

Jednakże w ciele jest jeszcze inny, transcendentalny podmiot rozkoszujący się – Pan, Najwyższy właściciel, obecny jako nadzorca i pozwalający, i który jest nazywany Duszą Najwyższą.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna objawia, że w ciele obok indywidualnej duszy znajduje się jeszcze ktoś – Dusza Najwyższa, która jest transcendentalnym podmiotem rozkoszującym się, Panem i Najwyższym właścicielem. Jest On obecny jako świadek, nadzorca i dawca pozwolenia na wszystkie działania podejmowane przez indywidualną duszę.

13-24

Ten, kto rozumie tę wiedzę o żywej istocie, materii i ich wzajemnym oddziaływaniu, z pewnością osiągnie wyzwolenie. Nie odrodzi się już tutaj, niezależnie od swojego obecnego stanu.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna podkreśla, że zrozumienie żywej istoty, materii i ich wzajemnego oddziaływania jest drogą do wyzwolenia z cyklu narodzin i śmierci. To zrozumienie pomaga uświadomić sobie, że dusza nie jest ciałem i że jest wieczna i niezmienna. Ten, kto prawdziwie pojmie tę wiedzę, nie odrodzi się już w materialnym świecie, niezależnie od jego obecnego stanu czy okoliczności. Zrozumienie jest kluczem do duchowej wolności.

13-25

Niektórzy dzięki medytacji postrzegają w sobie Duszę Najwyższą, inni – poprzez rozwijanie wiedzy, a jeszcze inni – poprzez bezinteresowne działanie.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wskazuje na trzy główne ścieżki, którymi ludzie mogą dotrzeć do świadomości Duszy Najwyższej: kontemplację, samopoznanie i służbę Bogu. Każda z tych ścieżek jest odpowiednia dla określonego charakteru i poziomu zrozumienia człowieka.

13-26

Są też tacy, którzy, nie znając wiedzy duchowej, zaczynają czcić Najwyższego, słysząc o Nim od innych. Ponieważ pragną słuchać autorytetów, oni również wznoszą się ponad drogę narodzin i śmierci.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna mówi o tych, którzy sami nie zdobywając wiedzy duchowej, zaczynają czcić Najwyższego, słysząc o Nim od autorytatywnych źródeł. Również tacy ludzie, dzięki swojej chęci słuchania i podążania za wskazówkami, mogą wznieść się ponad cykl narodzin i śmierci.

13-27

O, najlepszy z rodu Bhāraty, wiedz, że wszystko, co istnieje – zarówno to, co ruchome, jak i nieruchome – jest tylko połączeniem pola działania i znawcy pola.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna podsumowuje, że wszystko, co istnieje w materialnym świecie, zarówno to, co ruchome, jak i nieruchome, jest wynikiem połączenia pola działania (ciała) i znawcy pola (duszy). Ta interakcja jest podstawą wszystkiego, co istnieje, i że ciało i dusza są ze sobą powiązane, ale jednocześnie różne.

13-28

Ten, kto widzi, że Dusza Najwyższa towarzyszy indywidualnej duszy we wszystkich ciałach i że ani dusza, ani Dusza Najwyższa nie giną w wiecznie zmiennym ciele, naprawdę widzi.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wyjaśnia, że prawdziwe widzenie oznacza dostrzeżenie obecności Duszy Najwyższej we wszystkich ciałach, towarzyszącej indywidualnej duszy. Zarówno dusza, jak i Dusza Najwyższa są wieczne i nie giną, choć ciało podlega zniszczeniu, i że to zrozumienie jest podstawą prawdziwego duchowego widzenia.

13-29

Ten, kto widzi Duszę Najwyższą jednakowo wszędzie i w każdym, swoim umysłem nie poniża samego siebie. W ten sposób zbliża się do transcendentalnego celu.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wskazuje, że ten, kto potrafi dostrzec jednakową obecność Duszy Najwyższej wszędzie i w każdym, nie pozwala swojemu umysłowi na poniżanie i wprowadzanie w błąd. Takie zrozumienie pomaga zbliżyć się do transcendentalnego celu – duchowego wyzwolenia i jedności z Boskością.

13-30

Ten, kto widzi, że wszystkie działania wykonuje ciało, które zostało stworzone z materii, a dusza nic nie robi, naprawdę widzi.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna podkreśla, że prawdziwe zrozumienie polega na uświadomieniu sobie, że wszystkie działania w materialnym świecie wykonuje ciało, które zostało stworzone z materii, a sama dusza jest nie-działającą. Dusza jest jedynie obserwatorem, a jej prawdziwa natura jest transcendentalna i niezwiązana z aktywnościami ciała.

13-31

Kiedy rozsądny człowiek przestaje patrzeć na różne istoty zgodnie z ich materialnymi ciałami i widzi, że dusze są rozproszone wszędzie, osiąga zrozumienie Najwyższej Prawdy.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wyjaśnia, że rozsądny człowiek, który potrafi wznieść się ponad cielesne różnice i dostrzec obecność dusz wszędzie, osiąga zrozumienie Najwyższej Prawdy. To zrozumienie oznacza widzenie duchowej jedności wszystkich istot i uświadomienie sobie ich związku z Boskością.

13-32

Ci, którzy patrzą oczami wieczności, mogą dostrzec, że dusza jest transcendentalna, wieczna i poza właściwościami materii. O, synu Kunti, chociaż dusza styka się z materialnym ciałem, nic nie robi i nie jest związana.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna wskazuje, że ci, którzy patrzą na świat oczami wieczności, tj. z duchowym zrozumieniem, widzą, że dusza jest transcendentalna, wieczna i znajduje się poza wpływem właściwości natury materialnej. Chociaż dusza wchodzi w kontakt z materialnym ciałem, w rzeczywistości nic nie robi i nie jest związana z aktywnościami ciała.

13-33

Wszechprzenikający eter dzięki swojej subtelności nie miesza się z niczym. Podobnie dusza, która jest świadoma Boskości, nie miesza się z ciałem, chociaż w nim przebywa.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna używa analogii do eteru, który dzięki swojej subtelności nie miesza się z niczym, aby zilustrować, jak dusza, która jest świadoma Boskości, pozostaje niezwiązana z ciałem, chociaż w nim przebywa. Tutaj eter jest porównany do przestrzeni, a nie powietrza, a duchowa natura duszy pozwala jej pozostać wolną od wpływów świata materialnego.

13-34

O potomku Bharaty, tak jak słońce samo oświetla cały ten wszechświat, tak samo pojedyncza żywa istota, przebywająca w ciele, oświetla całe ciało świadomością.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna używa analogii do słońca, aby wyjaśnić, jak dusza, która znajduje się w ciele, oświetla całe ciało świadomością. Jak słońce, będąc jednym, oświetla cały wszechświat, tak też dusza, choć jest jedna, nadaje świadomość całemu ciału.

13-35

Ci, którzy oczyma wiedzy widzą różnicę między ciałem a poznającym ciało i rozumieją proces wyzwolenia z więzów materii, osiągają również najwyższy cel.

Wyjaśnienie: W tym wersecie Kryszna kończy rozdział, podkreślając, że ci, którzy oczyma wiedzy są w stanie dostrzec różnicę między ciałem a duszą, a także rozumieją proces wyzwolenia z więzów materialnego świata, osiągają najwyższy cel duchowy – wyzwolenie i jedność z Boskością. To zrozumienie jest kluczem do duchowego oświecenia i pozwala osiągnąć najwyższy cel.